Czy można zakwestionować wycenę biegłego sądowego i jak skutecznie to zrobić?

Opinia biegłego sądowego bywa jednym z najważniejszych dowodów w sprawach cywilnych, gospodarczych czy karnych. To właśnie na jej podstawie sąd ustala wartość nieruchomości, wysokość szkody, koszt naprawy, utracone korzyści czy stopień uszczerbku na zdrowiu. Dla stron postępowania wycena sporządzona przez specjalistę często oznacza konkretne konsekwencje finansowe – niekiedy idące w setki tysięcy złotych. Pojawia się więc naturalne pytanie: czy można zakwestionować wycenę biegłego sądowego, jeśli budzi ona poważne zastrzeżenia? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ale przepisy procedury cywilnej i karnej przewidują narzędzia pozwalające poddać opinię wnikliwej kontroli.

Rola i znaczenie opinii biegłego sądowego w postępowaniu

Opinia biegłego nie jest zwykłym dokumentem. To szczególny środek dowodowy, powoływany wtedy, gdy do rozstrzygnięcia sprawy potrzebne są wiadomości specjalne – wykraczające poza wiedzę prawniczą sędziego. W praktyce dotyczy to przede wszystkim spraw o odszkodowanie, sporów budowlanych, wyceny przedsiębiorstw, nieruchomości czy ruchomości o znacznej wartości.

W kontekście pytania, czy można zakwestionować wycenę biegłego sądowego, kluczowe jest zrozumienie, że opinia nie wiąże sądu w sposób bezwzględny. Sąd ocenia ją na zasadzie swobodnej oceny dowodów, tak jak inne dowody w sprawie. Jednak ze względu na fachowy charakter opracowania, w praktyce ma ona ogromny ciężar gatunkowy. Jeżeli wycena dotyczy wartości nieruchomości, przedsiębiorstwa czy szkody komunikacyjnej, sąd najczęściej opiera się na metodologii i wyliczeniach przedstawionych przez eksperta.

Biegły sporządza opinię w oparciu o określone standardy zawodowe i metody wyceny. W przypadku rzeczoznawców majątkowych są to na przykład podejście porównawcze, dochodowe lub kosztowe. W sprawach budowlanych analizuje się dokumentację projektową, dziennik budowy, kosztorysy inwestorskie i powykonawcze. W sprawach medycznych – dokumentację leczenia oraz aktualną wiedzę medyczną. Każdy z tych elementów może stać się przedmiotem sporu.

Istotne jest również to, że biegły nie zastępuje sądu. Nie rozstrzyga o odpowiedzialności ani o zasadności roszczenia. Odpowiada jedynie na pytania postawione w tezie dowodowej. Jeżeli pytania są sformułowane nieprecyzyjnie albo pomijają istotne okoliczności, opinia może być niepełna. A to już otwiera pole do jej podważania.

Kiedy wycena biegłego sądowego może budzić wątpliwości

Nie każda niekorzystna dla strony opinia oznacza, że jest ona wadliwa. Jednak istnieją sytuacje, w których wątpliwości są uzasadnione – zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. W takich przypadkach pojawia się realna przestrzeń do działania i odpowiedzi na pytanie, czy można zakwestionować wycenę biegłego sądowego, staje się twierdząca.

Najczęstsze przyczyny zastrzeżeń to:

• zastosowanie niewłaściwej metody wyceny, nieadekwatnej do charakteru przedmiotu sporu,

• pominięcie istotnych dokumentów lub danych rynkowych,

• oparcie wyliczeń na nieaktualnych wskaźnikach cenowych,

• brak logicznego uzasadnienia przyjętych założeń,

• wewnętrzne sprzeczności w treści opinii,

• przekroczenie zakresu tezy dowodowej albo odpowiedzi wykraczające poza kompetencje biegłego.

W praktyce szczególnie problematyczne są wyceny nieruchomości i przedsiębiorstw. Niewielka zmiana założeń – na przykład przyjęcie innego współczynnika korekcyjnego, innej daty wyceny czy innego segmentu rynku porównawczego – może prowadzić do diametralnie odmiennych wyników. Różnice rzędu kilkunastu czy kilkudziesięciu procent nie należą do rzadkości.

Wątpliwości mogą też dotyczyć bezstronności biegłego. Jeżeli zachodzą okoliczności podważające jego niezależność – choćby wcześniejsza współpraca z jedną ze stron – istnieje możliwość zgłoszenia wniosku o jego wyłączenie. To odrębna, ale istotna ścieżka działania.

Wreszcie, opinia może być po prostu niepełna. Zdarza się, że biegły odpowiada na część pytań, pomijając inne, albo czyni to w sposób zdawkowy. W takich sytuacjach strona ma prawo domagać się jej uzupełnienia. To pierwszy krok, zanim przejdzie się do bardziej radykalnych środków procesowych.

Więcej: biegły sądowy rzeczoznawca.