Bookbound travel – jak planować wyjazdy śladami książek, bibliotek i kultowych księgarni?

Bookbound travel najlepiej planować odwrotnie niż zwykły city break. Nie zaczyna się od pytania „co zobaczyć w Paryżu, Porto albo Dublinie?”, tylko od konkretnej książki, autora, księgarni albo biblioteki. Dopiero później dochodzą loty, noclegi i restauracje. Ta kolejność ma znaczenie, bo najciekawsze literackie miejsca często działają według własnych zasad: biblioteka może wpuszczać turystów tylko do części budynku, kultowa księgarnia może wymagać biletu, a sala znana ze zdjęć bywa dostępna wyłącznie podczas oprowadzania.

Bookbound travel, czyli podróżowanie śladami literatury, nie polega więc na kolekcjonowaniu adresów z Instagrama. Dobra trasa łączy miejsca występujące w książce, biografię autora, biblioteki, księgarnie, archiwa i dzielnice, które rzeczywiście coś do lektury dodają. W praktyce oznacza to mniej punktów na mapie, ale więcej czasu na miejscu. Pięć sensownie dobranych przystanków daje zwykle więcej niż piętnaście księgarń odhaczonych w jeden dzień.

Od książki do trasy: jak zaplanować literacki wyjazd, który nie zamieni się w listę adresów

Najpierw trzeba ustalić, za czym właściwie jedziemy. To brzmi banalnie, ale od tej decyzji zależy cała logistyka. Inaczej wygląda podróż śladami Jamesa Joyce’a po Dublinie, inaczej weekend poświęcony londyńskim bibliotekom, a jeszcze inaczej wyjazd do Porto, którego głównym celem są księgarnie.

Najbardziej praktyczny podział obejmuje trzy typy podróży.

Pierwszy to wyjazd śladami konkretnej książki lub autora. Tutaj znaczenie mają adresy mieszkań, miejsca pracy, kawiarnie, cmentarze, domy-muzea i ulice występujące w utworze. Przed wyjazdem dobrze jest zrobić własną mapę i przy każdym punkcie zapisać, dlaczego znalazł się na trasie. Sam napis „Hemingway – Paryż” jest za mało precyzyjny. Znacznie lepsza notatka brzmi: „Rue de la Bûcherie – Shakespeare and Company; obecna księgarnia działa od 1951 roku i kontynuuje tradycję słynnego miejsca związanego z anglojęzycznym życiem literackim Paryża”.

Drugi wariant to podróż biblioteczna. Wtedy punktem ciężkości są historyczne czytelnie, zbiory specjalne i architektura. Tutaj najłatwiej popełnić błąd, zakładając, że biblioteka działa jak muzeum. Często nie działa.

Dobrym przykładem jest British Library w Londynie. Do publicznych przestrzeni budynku można wejść bez biletu, podobnie jak do stałej Treasures Gallery. Czytelnie służą jednak przede wszystkim pracy z zasobami biblioteki. Funkcjonują według osobnych godzin, a osoby korzystające z kolekcji potrzebują Reader Pass. Dodatkowo plecaki i większe torby trzeba zostawić w szatni lub skrytce. Jeżeli celem podróży jest zobaczenie zabytkowych wnętrz, trzeba dokładnie sprawdzić, czy interesująca sala jest przestrzenią turystyczną, ekspozycyjną czy roboczą.

Jeszcze wyraźniej widać to w Oksfordzie. Weston Library można odwiedzać bez biletu, ale wejście do historycznej Bodleian Old Library oraz Radcliffe Camera wymaga udziału w odpowiedniej trasie. W szczycie sezonu bilety potrafią kończyć się wcześnie, dlatego traktowanie wizyty jako spontanicznego dodatku do spaceru po mieście jest ryzykowne.

Trzeci wariant to bookstore hopping, czyli podróż zbudowana wokół księgarń. Tu należy rozdzielić miejsca rzeczywiście interesujące dla czytelnika od lokali funkcjonujących częściowo jak atrakcje turystyczne. Jedno nie wyklucza drugiego, ale zmienia sposób odwiedzania.

Przy planowaniu trasy sprawdza się prosta hierarchia:

• najpierw rezerwujemy miejsca z limitem wejść albo konkretną godziną;

• następnie wpisujemy biblioteki i muzea o krótkich godzinach działania;

• później dodajemy księgarnie;

• kawiarnie, pomniki, murale i adresy z książek zostawiamy jako elastyczne punkty pomiędzy rezerwacjami.

Nie należy natomiast rozpisywać literackiego dnia od 9:00 do 20:00 co pół godziny. Księgarnia, w której rzeczywiście chce się przejrzeć półki, potrzebuje zwykle 45–90 minut. Duża biblioteka albo muzealna ekspozycja – 1,5–3 godziny. Do tego dochodzą kolejki, kontrola bezpieczeństwa i przejazdy.

Najczęstszy błąd? Rezerwowanie noclegu, a dopiero później sprawdzanie dostępności głównego punktu wyjazdu. Jeśli podróż ma być zbudowana wokół konkretnego miejsca, kolejność powinna być odwrotna: termin wejścia – transport – nocleg – reszta programu.

Biblioteki i kultowe księgarnie w Europie: gdzie naprawdę warto pojechać i czego spodziewać się na miejscu

Paryż daje jeden z najłatwiejszych do ułożenia literackich weekendów, bo kilka bardzo różnych miejsc znajduje się stosunkowo blisko siebie.

Najbardziej oczywisty adres to Shakespeare and Company przy 37 rue de la Bûcherie, naprzeciwko Notre-Dame. Księgarnia jest otwarta codziennie; standardowo od poniedziałku do środy działa od 10:00 do 20:00, od czwartku do soboty do późnego wieczora, a w niedzielę zaczyna pracę później. W dni spotkań autorskich zdarzają się wcześniejsze zamknięcia.

Tu pojawia się praktyczna niedogodność: budynek jest mały, więc przy dużym ruchu obsługa ogranicza liczbę osób wewnątrz i tworzy się kolejka. Duże walizki, trekkingowe plecaki oraz inne przedmioty większe niż około 40 cm nie są wpuszczane, a księgarnia nie prowadzi przechowalni bagażu. W środku obowiązuje również zakaz fotografowania i filmowania. Jeśli więc ktoś przychodzi przede wszystkim po charakterystyczne zdjęcie wnętrza, może się rozczarować.

Kilka kilometrów dalej znajduje się znacznie mniej oczywisty, a dla miłośnika bibliotek ciekawszy punkt: Bibliothèque nationale de France – Richelieu. Szczególnie interesująca jest monumentalna Salle Ovale przy 5 rue Vivienne. Dostęp jest bezpłatny i nie wymaga karty bibliotecznej. To pełnoprawna przestrzeń czytelnicza z około 160 miejscami oraz kolekcją ponad 20 tys. książek, w tym dużym działem komiksu.

Salle Ovale jest zamknięta w poniedziałki. We wtorki działa do 20:00, a od środy do niedzieli zwykle do 18:00. To dobry przykład miejsca, w którym nie trzeba płacić za efektowną architekturę. Płatne są natomiast muzeum i część wystaw czasowych; standardowy bilet na wystawę to około 15 euro, a bilety łączone kosztują więcej.

W Porto sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Livraria Lello przy Rua das Carmelitas 144 jest księgarnią, ale działa również jak jedna z największych atrakcji miasta. Żeby wejść, trzeba kupić Ticket-Voucher. Podstawowe bilety kosztują obecnie około 15–16 euro, choć oferta jest podzielona na różne warianty.

Ważny szczegół: kwotę biletu można wykorzystać przy zakupie książki zgodnie z warunkami konkretnego vouchera. Nie należy jednak zakładać, że „bilet zawsze odlicza się od wszystkiego”. Niektóre warianty mają ograniczenia dotyczące konkretnych wydań lub kategorii produktów.

Księgarnia pracuje codziennie mniej więcej od 9:00 do 19:30. Największy ruch pojawia się w godzinach typowo turystycznych; sama księgarnia jako spokojne miejsce do przeglądania książek bywa wtedy trudna do doświadczenia. Lepiej wybierać początek dnia, porę lunchu albo późne popołudnie.

Do środka nie wolno wnosić dużych walizek i plecaków podróżnych. To drobiazg, który potrafi zepsuć plan w dniu wymeldowania z hotelu.

Jeżeli głównym powodem wizyty są książki, a nie zdjęcie na czerwonych schodach, trzeba przyjąć jeszcze jedno ograniczenie: Livraria Lello jest bardzo zatłoczona. W szczycie sezonu więcej czasu spędza się omijając fotografujących niż spokojnie oglądając półki. To miejsce warte zobaczenia ze względu na architekturę i historię, ale niekoniecznie najlepsza księgarnia w Porto do dwugodzinnego czytelniczego polowania.

Dublin daje z kolei jedno z najbardziej rozpoznawalnych doświadczeń bibliotecznych w Europie: Book of Kells Experience w Trinity College.

Podstawowa samodzielna trasa kosztuje od około 26 euro i trwa mniej więcej 90 minut. Krótsze bilety obejmujące Book of Kells i Old Library zaczynają się od około 19 euro, natomiast pakiet z oprowadzaniem po kampusie kosztuje około 39 euro.

Trzeba jednak wiedzieć, co kupuje się obecnie. Long Room przechodzi wieloletnią renowację, dlatego znaczna część książek została z półek usunięta. Sala nadal jest dostępna i pozostaje imponująca, ale osoba jadąca do Dublina wyłącznie po widok znany ze starszych zdjęć zobaczy inne wnętrze niż kilka lat temu. To jeden z najlepszych przykładów sytuacji, w której obejrzenie aktualnych informacji przed zakupem lotu ma sens.

W Londynie warto zestawić bardziej turystyczne miejsca z normalnie funkcjonującą biblioteką. British Library przy 96 Euston Road znajduje się kilka minut spacerem od King’s Cross i St Pancras. Ogólnodostępna część biblioteki działa od poniedziałku do czwartku mniej więcej od 9:30 do 20:00, w piątek krócej, a w weekend według skróconego grafiku. Stała Treasures Gallery jest bezpłatna.

To dobry punkt na pierwszą wizytę, bo można zobaczyć oryginalne dokumenty i rękopisy bez kupowania kosztownego biletu do „instagramowej biblioteki”. Minus jest prosty: architektonicznie miejsce nie daje efektu barokowej czytelni. Jeżeli ktoś szuka przede wszystkim wnętrza z wysokimi drewnianymi regałami, powinien wybrać inną bibliotekę.

Oxford jest pod tym względem mocniejszy, ale wymaga więcej planowania. Bodleian Libraries to nie jeden budynek, lecz kompleks. Wstęp do Weston Library jest bezpłatny, natomiast historyczne sale ogląda się podczas zwiedzania. Latem i w weekendy bilety na popularne trasy mogą wyprzedać się przed południem. Zasada jest więc prosta: jeśli Bodleian jest głównym powodem wyjazdu z Londynu do Oxfordu, nie jedziemy „na chybił trafił”.

Ile kosztuje bookbound travel i jak uniknąć przepłacania za literacki city break

Sama literatura jest tania. Turystyka literacka już niekoniecznie.

Największą pozycją w budżecie nadal pozostają transport i nocleg, dlatego sensowniejsze jest dokładanie literackiej trasy do miasta z dobrym połączeniem z Polski niż wybieranie odległego celu wyłącznie ze względu na jedną księgarnię.

Na weekend w europejskim mieście rozsądny roboczy budżet dla jednej osoby wygląda zwykle tak:

• lot w obie strony: około 250–700 zł, jeśli kupujemy wcześniej i lecimy tylko z małym bagażem;

• nocleg: około 250–600 zł za noc w pokoju jednoosobowym lub małym hotelu w popularnych stolicach; Londyn, Dublin i Paryż często będą droższe;

• komunikacja lokalna: zwykle 30–100 zł dziennie;

• płatne biblioteki, wystawy i trasy: około 50–200 zł za obiekt;

• zakup jednej lub dwóch książek: około 60–200 zł, zależnie od wydania i kraju.

Przy dwudniowym wyjeździe daje to najczęściej 1200–2500 zł na osobę, bez luksusowego hotelu i drogich restauracji. Lot kupiony na ostatnią chwilę albo nocleg w centrum Dublina czy Londynu potrafi przesunąć budżet wyraźnie powyżej tego poziomu.

Na samych atrakcjach można jednak sporo zaoszczędzić. Najpierw trzeba sprawdzać biblioteki publiczne i narodowe. Salle Ovale w Paryżu czy Treasures Gallery w British Library kosztują 0 euro/funtów, a są znacznie ciekawsze niż część komercyjnych „immersive experiences” sprzedawanych turystom za 20–30 euro.

Nie opłaca się też kupować każdej możliwej trasy z przewodnikiem. Jeśli miejsce jest dostępne samodzielnie i interesuje nas przede wszystkim architektura, podstawowy bilet często wystarczy. Dopłatę do zwiedzania z przewodnikiem lepiej zostawić dla obiektów, w których otwiera ono pomieszczenia niedostępne dla zwykłych odwiedzających.

Inna zasada dotyczy księgarń. Nie planowałbym więcej niż trzech dużych księgarń dziennie. Po piątym podobnym wnętrzu zaczyna się oglądanie regałów zamiast książek. Lepszy układ to jedna słynna księgarnia, jedna lokalna księgarnia specjalistyczna i jedno miejsce związane z autorem albo fabułą.

Warto również mieć osobny budżet na książki. W przeciwnym razie wyjazd kończy się paradoksem: człowiek płaci kilkanaście euro za wejście do księgarni, a potem rezygnuje z zakupu książki, bo bagaż podręczny jest pełny.

Przy tanich liniach lotniczych problemem nie jest wyłącznie cena książek, lecz ich waga. Pięć dużych wydań w twardej oprawie może dodać do bagażu 4–6 kg. Jeśli plan zakłada zakupy, rozsądniej zabrać luźniejszy plecak albo od początku uwzględnić większy bagaż.

Nie kupowałbym natomiast dodatkowej walizki tylko po to, by przywieźć popularne angielskie wydania dostępne później w Polsce. Sens mają przede wszystkim:

• lokalne edycje i przekłady;

• książki podpisane przez autora;

• wydania przygotowane przez konkretną księgarnię;

• publikacje małych oficyn;

• antykwaryczne egzemplarze;

• katalogi wystaw i książki niedostępne w polskiej dystrybucji.

Największy priorytet przed podróżą powinien mieć jednak nie budżet, lecz weryfikacja dostępu. Trzy–cztery dni przed wyjazdem trzeba ponownie sprawdzić godziny otwarcia, wydarzenia zamknięte, remonty i warunki wejścia. Biblioteki częściej niż typowe atrakcje zmieniają dostępność poszczególnych sal z powodu prac konserwatorskich, wydarzeń akademickich albo funkcjonowania czytelni.

Dopiero potem warto dopinać trasę godzinową.

FAQ: bookbound travel w praktyce

Czy trzeba przeczytać książkę przed wyjazdem jej śladami?
Nie, ale bez znajomości przynajmniej najważniejszych fragmentów część miejsc traci sens. Najlepszym minimum jest przeczytanie książki lub ponowne przejrzenie zaznaczonych fragmentów kilka dni przed podróżą.

Ile miejsc literackich planować na jeden dzień?
Najrozsądniej 3–5 głównych punktów. Jeżeli w programie jest duża biblioteka albo muzeum literackie, trzy konkretne miejsca często w zupełności wystarczą.

Czy do słynnych bibliotek można wejść bez karty czytelnika?
Do części tak. Biblioteki takie jak British Library czy BnF mają ogólnodostępne przestrzenie, ale specjalistyczne czytelnie mogą wymagać rejestracji albo odpowiedniego uprawnienia. W Oxfordzie część historycznych pomieszczeń jest dostępna tylko w ramach zwiedzania.

Czy Livraria Lello w Porto jest bezpłatna, jeśli chcę tylko kupić książkę?
Nie. Obowiązuje Ticket-Voucher również dla osób planujących zakup. Wartość biletu można wykorzystać zgodnie z warunkami konkretnego wariantu vouchera.

Czy do Shakespeare and Company w Paryżu trzeba kupować bilet?
Nie. Trzeba jednak liczyć się z kolejką, ograniczeniem liczby osób w środku oraz zakazem wnoszenia dużego bagażu. Fotografowanie wnętrza również jest zabronione.

Które europejskie miasto jest najlepsze na pierwszy literacki weekend?
Najłatwiejszy logistycznie jest Paryż: można połączyć Shakespeare and Company, BnF Richelieu, księgarnie Dzielnicy Łacińskiej i miejsca związane z konkretnymi pisarzami. Londyn daje większy wybór, ale jest droższy. Dublin sprawdza się szczególnie dobrze przy trasach wokół Joyce’a, Yeatsa i Trinity College. Porto jest dobrym wyborem, jeśli głównym zainteresowaniem są księgarnie i architektura.

Czy bookbound travel ma sens z dziećmi?
Tak, ale lepiej wybierać miejsca z normalną przestrzenią do czytania niż kilka muzealnych obiektów pod rząd. Salle Ovale w BnF jest dostępna również dla rodzin, ma książki dziecięce i miejsca do siedzenia. W zatłoczonych księgarniach turystycznych komfort jest znacznie mniejszy.

Co sprawdzić jako pierwsze przed zakupem biletów lotniczych?
Dostępność miejsca, które jest głównym celem podróży. Jeśli plan opiera się na konkretnej sali bibliotecznej, wystawie albo oprowadzaniu, najpierw trzeba potwierdzić termin, zakres zwiedzania i ewentualny remont, a dopiero później rezerwować transport. To jeden krok, który eliminuje większość kosztownych rozczarowań podczas literackich wyjazdów.