Skip to content
  • Kontakt
  • Polityka prywatności
Copyright Odkrywcy 2026
Theme by ThemeinProgress
Proudly powered by WordPress
  • Kontakt
  • Polityka prywatności
Odkrywcy
  • You are here :
  • Home
  • Turystyka i wypoczynek
  • Poznań pod ziemią – które miejsca kryją schrony, piwnice i pozostałości dawnych konstrukcji?

Poznań pod ziemią – które miejsca kryją schrony, piwnice i pozostałości dawnych konstrukcji?

Redakcja 21 listopada, 2026Turystyka i wypoczynek Article

Pod Poznaniem nie ma jednego sekretnego miasta połączonego kilometrami tuneli. Jest za to coś ciekawszego: kilka zupełnie różnych warstw podziemnej historii. Są prus­kie kazamaty i poterny Twierdzy Poznań, schrony budowane z myślą o wojnie atomowej, średniowieczne piwnice oraz fundamenty budynków, które zniknęły z powierzchni miasta kilkadziesiąt albo kilkaset lat temu.

Najwięcej nieporozumień bierze się z wrzucania wszystkich tych obiektów do jednego worka. Piwnica nie musi być schronem, fort nie jest bunkrem w dzisiejszym rozumieniu, a zamurowane przejście pod kamienicą nie stanowi dowodu na istnienie rozległej sieci tuneli. Jeśli chce się rzeczywiście zobaczyć Poznań pod ziemią, trzeba wiedzieć, czego szukać i gdzie można wejść legalnie.

Schrony w Poznaniu: od tajnego obiektu dla władz miasta po zwykłe piwnice

Najbardziej konkretnym przykładem zimnowojennego Poznania jest Przeciwatomowy Schron dla Władz Miasta Poznania przy ul. Słupskiej 62 w Krzyżownikach. Z zewnątrz miejsce długo nie zdradzało swojego przeznaczenia. Na posesji stoi niepozorna willa, natomiast pod nią przygotowano obiekt przeznaczony dla kierownictwa miasta na wypadek wojny atomowej lub innego poważnego zagrożenia.

Schron oddano do użytku w 1956 roku, a jego powierzchnia wynosi około 500 m². Został odtajniony dopiero w 2000 roku. Najciekawsze jest to, że nie ogląda się tam współczesnej rekonstrukcji. Zachowało się wyposażenie z okresu PRL, między innymi instalacja wentylacyjna, agregaty, centrala telefoniczna, telefony, radio, meble, mapy i wyposażenie sanitarne. To pozwala zobaczyć, jak w praktyce projektowano obiekt dowodzenia mający funkcjonować po odcięciu od normalnej infrastruktury miasta.

Zwiedzanie Słupskiej 62 nie działa jednak jak wejście do zwykłego muzeum przy Starym Rynku. Obiekt jest udostępniany w wyznaczonych terminach i podczas wydarzeń specjalnych, dlatego przed wyjazdem trzeba sprawdzić aktualny harmonogram Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości. To istotne ograniczenie: przyjazd bez wcześniejszej weryfikacji może skończyć się oglądaniem zamkniętej bramy.

Drugi typ obiektów to dawne schrony wojskowe włączone w system Twierdzy Poznań. Dobrym przykładem jest konstrukcja przy ul. Babimojskiej, zbudowana w 1904 roku na międzypolu Fortu VIII i Fortu VIIIa. Początkowo był to schron piechoty. Składał się z sześciu pomieszczeń żołnierskich — dwóch większych i czterech mniejszych — pomieszczenia oficerskiego, składziku oraz ubikacji. Całość łączył podłużny korytarz z kilkoma wyjściami.

Ten szczegół dobrze pokazuje różnicę pomiędzy schronem wojskowym sprzed I wojny światowej a późniejszym schronem przeciwatomowym. W Babimojskiej priorytetem było ukrycie żołnierzy i szybkie wyprowadzenie ich na stanowiska bojowe, nie wielodniowa izolacja od skażonego środowiska. Już w okresie pokojowym problemem były wilgoć i słabe oświetlenie.

Trzeba również ostrożnie podchodzić do popularnych internetowych map „schronów”. Od wejścia w życie nowych przepisów o ochronie ludności znaczenie ma formalna klasyfikacja obiektu. Schron jest konstrukcją zamkniętą i hermetyczną, wyposażoną w odpowiednie urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne. Ukrycie nie musi być hermetyczne i służy przede wszystkim ochronie przed falą uderzeniową oraz odłamkami. Jeszcze inną kategorią jest miejsce doraźnego schronienia, którym może zostać odpowiednio przygotowana piwnica, garaż podziemny, tunel lub przejście.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Stara żelbetowa piwnica opisana w dokumentacji budynku jako „schron” nie daje automatycznie ochrony charakterystycznej dla sprawnego schronu przeciwatomowego. Najczęstszy błąd polega właśnie na traktowaniu każdej podziemnej konstrukcji jako równorzędnego miejsca ochronnego.

Cytadela i forty: największa podziemna warstwa militarnego Poznania

Jeżeli ktoś chce zrozumieć skalę wojskowych konstrukcji ukrytych w poznańskiej ziemi, powinien zacząć od Fortu Winiary, czyli dzisiejszej Cytadeli. Prusacy budowali go w latach 1828-1842. Był głównym elementem pierwszego dużego systemu fortyfikacyjnego Poznania.

Założenie zajmowało około 100 hektarów. Fort otaczała sucha fosa, której szerokość w poszczególnych częściach dochodziła do kilkudziesięciu metrów. Wewnątrz znajdowały się kazamaty, kaponiery, prochownie, koszary oraz podziemne przejścia. Z fos wychodziły również krótkie chodniki przeznaczone do prowadzenia walki minerskiej — można było w nich umieszczać ładunki mające niszczyć podkopy prowadzone przez oblegającego.

Nie zachowała się cała twierdza. Po walkach z lutego 1945 roku obiekt był poważnie zniszczony, a w latach 50. rozbierano kolejne fragmenty fortyfikacji i wykorzystywano pozyskane cegły. Dzisiejszy park jest więc tylko czytelnym miejscami szkieletem olbrzymiego zespołu obronnego.

Najłatwiej wejść do jego oryginalnych wnętrz w dwóch muzeach.

Muzeum Uzbrojenia działa w dawnym schronie wojennej napełnialni amunicji. Nie jest to więc budynek stylizowany na fort — zwiedzający rzeczywiście wchodzi do zachowanej części dawnego kompleksu militarnego.

Muzeum Armii „Poznań” znajduje się natomiast w ciągu kazamatowym dawnej Estakady Zachodniej Fortu Winiary, określanym dziś również jako Mała Śluza. Estakada prowadziła z głównego fortu w kierunku Fortu św. Wojciecha. To jeden z lepszych punktów do zrozumienia, że komunikacja wewnątrz twierdzy odbywała się nie tylko po powierzchni.

Jeszcze mocniejsze wrażenie daje Fort VII Colomb przy al. Polskiej. Został zbudowany w latach 1876-1880, a modernizowano go między innymi w latach 1887-1888 oraz przed I wojną światową. Całe założenie zajmuje około 14 hektarów. Pod wałami biegną korytarze, pomieszczenia koszarowe i poterny łączące kolejne części obiektu.

Fort VII nie jest jednak zwykłą atrakcją fortyfikacyjną. W czasie okupacji Niemcy urządzili tutaj obóz koncentracyjny i miejsce kaźni Wielkopolan. Dziś działa tu Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII. Zwiedzanie ma więc zupełnie inny charakter niż spacer po typowym zabytku techniki wojskowej.

W mieście istnieje ponadto cały zewnętrzny pierścień forteczny. W latach 1876-1886 zbudowano dziewięć fortów głównych i trzy pierwsze forty pośrednie, a w latach 1887-1890 kolejne sześć fortów pośrednich. W sumie system tworzyło 18 dużych obiektów oznaczonych numerami od I do IX oraz dodatkowymi literami „a”. Forty znajdziemy między innymi przy ulicach Książęcej, Obodrzyckiej, Lechickiej, Lutyckiej, Marcelińskiej, Rumuńskiej, Raszyńskiej, Skalnej i 28 Czerwca 1956 r.

Nie wszystkie nadają się do samodzielnego zwiedzania. Część pozostaje zamknięta, niektóre pełnią inne funkcje, a część stanowi zimowiska nietoperzy. Wchodzenie przez wyrwę w ogrodzeniu jest kiepskim pomysłem nie tylko ze względów prawnych. W starych fortach problemem są niezabezpieczone szyby, uskoki, zalane pomieszczenia, śliskie ceglane posadzki i brak oświetlenia. Latarka w telefonie nie zmienia ruin w bezpieczną trasę turystyczną.

Najlepszą okazją do obejrzenia rzadziej dostępnych obiektów pozostają organizowane cyklicznie Dni Twierdzy Poznań, podczas których udostępniane są forty i inne elementy systemu obronnego.

Stary Rynek, ratusz i piwnice: pod ziemią została wcześniejsza wersja miasta

Militarne konstrukcje robią największe wrażenie skalą, ale w centrum Poznania ciekawsze jest coś innego: kolejne poziomy miasta zostały dosłownie przykryte przez następne stulecia zabudowy.

Najprostszy przykład znajduje się pod poznańskim Ratuszem. Jego najstarsze gotyckie piwnice pochodzą mniej więcej z przełomu XIII i XIV wieku. Dzisiejsza podziemna kondygnacja pierwotnie znajdowała się znacznie bliżej poziomu ulicy. Przez stulecia nawierzchnia rynku podniosła się o ponad 3 metry. To, co obecnie odbieramy jako piwnicę, w średniowiecznym układzie miasta funkcjonowało więc zupełnie inaczej.

W piwnicach Ratusza działa wystawa poświęcona najstarszym dziejom budynku i miasta. Zachował się tam również między innymi oryginalny pręgierz z 1535 roku, a nad częścią piwnic znajduje się loża sądowa powstała w 1584 roku. Ten punkt jest znacznie lepszym początkiem poznawania podziemnego centrum niż szukanie nieudokumentowanych wejść na zapleczach kamienic.

Jeszcze więcej pokazała przebudowa Starego Rynku. Archeolodzy odsłonili tam między innymi pozostałości średniowiecznych kramów kupieckich, fundamenty dawnych budynków oraz piwnice kamienicy znajdującej się kiedyś za domkami budniczymi. Jej początki określono na XIV-XV wiek. Do budowy wykorzystano cegłę pochodzącą ze starszego muru kramów.

Pod ziemią przetrwał również fragment znacznie młodszej historii. W rejonie dzisiejszej Wagi Miejskiej archeolodzy odsłonili zasypane piwnice tzw. Nowego Ratusza, dużego budynku administracyjnego wzniesionego przez władze pruskie pod koniec XIX wieku. Budynek ucierpiał podczas walk w 1945 roku, a następnie został rozebrany. Gruz trafił do piwnic, które przykryto nawierzchnią rynku. Podczas prac archeologicznych dotarto nawet do niższej kondygnacji podziemnych pomieszczeń.

To ważna wskazówka przy planowaniu zwiedzania. Osoba nocująca w centrum może połączyć Stary Rynek, okolice Półwiejskiej i Cytadelę bez organizowania wyprawy samochodem po całym Poznaniu. Przykładowo apartamentybrowarpoznan.pl działa przy ul. Półwiejskiej 37, naprzeciwko Starego Browaru i w ścisłym centrum miasta, więc może być wygodnym punktem startowym dla trasy prowadzącej najpierw przez śródmiejskie zabytki, a później w stronę Cytadeli. Nie zmienia to jednej zasady: podziemi nie należy szukać na własną rękę na prywatnych posesjach i zapleczach kamienic.

Właśnie tutaj pojawia się najbardziej uporczywy poznański mit — opowieści o rozległych tunelach łączących odległe punkty Starego Miasta. Istnienie piwnic, zamurowanych przejść i kolejnych faz zabudowy jest faktem. Nie oznacza to istnienia jednej, ciągłej sieci komunikacyjnej pod centrum.

W starych kamienicach piwnice bywały przebudowywane, dzielone, łączone lub zamurowywane. Układ parcel zmieniał się przez setki lat. Dwa sąsiadujące podziemne pomieszczenia mogą więc tworzyć interesujący relikt historyczny, ale nie trzeba od razu dopisywać do nich tunelu prowadzącego do Ratusza, zamku albo Cytadeli.

Dla osoby chcącej poznać tę część miasta kolejność powinna być prosta:

  • najpierw gotyckie piwnice Ratusza i Stary Rynek,
  • później Cytadela i zachowane kazamaty Fortu Winiary,
  • następnie Fort VII, jeśli celem jest poznanie pełniejszej historii fortyfikacji,
  • schron przy Słupskiej 62 warto dołożyć wtedy, gdy termin jego udostępnienia pasuje do wizyty.

Nie zaczynałbym od przypadkowych „tajnych wejść” wskazanych na forach. W najlepszym przypadku trafia się na zamknięte drzwi. W gorszym — do zalanego, niestabilnego pomieszczenia znajdującego się na cudzej posesji.

FAQ: schrony i podziemia Poznania w praktyce

Czy pod Starym Rynkiem istnieje rozległa sieć tuneli?
Pod rynkiem i sąsiednimi budynkami znajdują się piwnice, fundamenty i relikty zabudowy z różnych okresów. Nie należy jednak traktować ich jako jednej potwierdzonej sieci tuneli łączącej centrum miasta.

Gdzie w Poznaniu można zobaczyć prawdziwy schron przeciwatomowy?
Najbardziej charakterystycznym obiektem jest schron dla władz miasta przy ul. Słupskiej 62. Ma około 500 m², został oddany do użytku w 1956 roku i zachował znaczną część oryginalnego wyposażenia. Trzeba wcześniej sprawdzić terminy zwiedzania.

Czy Cytadela nadal ma podziemia?
Tak. Duża część Fortu Winiary została rozebrana, ale zachowały się między innymi fragmenty kazamat, schronów i Estakady Zachodniej. W oryginalnych obiektach fortecznych funkcjonują dziś Muzeum Uzbrojenia oraz Muzeum Armii „Poznań”.

Który fort najlepiej wybrać na pierwsze zwiedzanie?
Jeśli liczy się przede wszystkim architektura i skala fortyfikacji, dobrym początkiem jest Cytadela. Jeśli celem jest poznanie zarówno konstrukcji fortecznej, jak i historii okupacji niemieckiej, należy wybrać Fort VII Colomb przy al. Polskiej.

Czy każda stara piwnica może służyć jako schron?
Nie. Schron, ukrycie i miejsce doraźnego schronienia to różne kategorie. Sprawny schron wymaga odpowiedniej konstrukcji oraz wyposażenia, w tym rozwiązań zapewniających ochronę przed określonymi zagrożeniami. Sam fakt, że pomieszczenie znajduje się pod ziemią, nie wystarcza.

Czy można samodzielnie wchodzić do opuszczonych fortów?
Nie należy tego robić bez zgody właściciela lub zarządcy. Problemem są również kwestie techniczne: ciemność, wilgoć, uskoki, niezabezpieczone szyby, gruz i lokalnie zalane pomieszczenia. Część fortów podlega też ograniczeniom związanym z ochroną nietoperzy.

Od czego najlepiej zacząć poznawanie podziemnego Poznania?
Od Ratusza i jego gotyckich piwnic, a następnie od Cytadeli. Te dwa miejsca pozwalają w jeden dzień zobaczyć dwa najważniejsze typy poznańskich podziemi: średniowieczne warstwy miasta i XIX-wieczną architekturę forteczną. Dopiero później warto dobierać Fort VII, Słupską 62 i mniej dostępne elementy pierścienia fortecznego. To lepsza kolejność niż rozpoczynanie od przypadkowej mapy „bunkrów”, która często miesza schrony, piwnice, forty i miejsca doraźnego ukrycia.

You may also like

Poznańskie miejsca związane z wodą – fontanny, stawy, rzeka i dawne kanały jako pomysł na tematyczny spacer

SRUUK w Chorwacji: czy polski turysta w roamingu dostanie ostrzeżenie o pożarze lub powodzi i w jakim języku przychodzi komunikat?

Bookbound travel – jak planować wyjazdy śladami książek, bibliotek i kultowych księgarni?

Dodaj komentarz Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Najnowsze artykuły

  • Poznań pod ziemią – które miejsca kryją schrony, piwnice i pozostałości dawnych konstrukcji?
  • Jak skutecznie pozycjonować stronę internetową małej firmy?
  • Dlaczego przestrzeń manewrowa przed platformą pionową jest równie ważna jak jej udźwig?
  • Najczęstsze błędy przy rejestracji spółki w S24 i sposoby ich poprawienia
  • Poznańskie miejsca związane z wodą – fontanny, stawy, rzeka i dawne kanały jako pomysł na tematyczny spacer

Kategorie artykułów

  • Biznes i finanse
  • Budownictwo i architektura
  • Dom i ogród
  • Dzieci i rodzina
  • Edukacja i nauka
  • Elektronika i Internet
  • Fauna i flora
  • Film i fotografia
  • Inne
  • Kulinaria
  • Marketing i reklama
  • Medycyna i zdrowie
  • Moda i uroda
  • Motoryzacja i transport
  • Nieruchomości
  • Praca
  • Prawo
  • Rozrywka
  • Ślub, wesele, uroczystości
  • Sport i rekreacja
  • Technologia
  • Turystyka i wypoczynek

Najnowsze artykuły

  • Poznań pod ziemią – które miejsca kryją schrony, piwnice i pozostałości dawnych konstrukcji?
  • Jak skutecznie pozycjonować stronę internetową małej firmy?
  • Dlaczego przestrzeń manewrowa przed platformą pionową jest równie ważna jak jej udźwig?
  • Najczęstsze błędy przy rejestracji spółki w S24 i sposoby ich poprawienia
  • Poznańskie miejsca związane z wodą – fontanny, stawy, rzeka i dawne kanały jako pomysł na tematyczny spacer

Najnowsze komentarze

    Nawigacja

    • Kontakt
    • Polityka prywatności

    O naszym portalu

    W środowisku, gdzie dominują sensacja i clickbait, nasza misja polega na utrzymaniu równowagi przez prezentację rzetelnych, dobrze zbadanych treści. Nasz zespół redakcyjny podchodzi do każdego tematu z należytą starannością, korzystając z różnorodnych źródeł i eksperckich opinii, aby dostarczyć czytelnikom materiały wzbogacone o głęboki kontekst i analizę.

    Copyright Odkrywcy 2026 | Theme by ThemeinProgress | Proudly powered by WordPress